Χρήση Εξειδικευμένου Λογισμικού UFED από τις Ελληνικές Αρχές για Πρόσβαση σε Ψηφιακά Δεδομένα

Το ελληνικό κράτος χρησιμοποιεί από το 2017 εξειδικευμένο λογισμικό παραβίασης κινητών τηλεφώνων, κατασκευασμένο από την ισραηλινή εταιρεία Cellebrite. Σύμφωνα με έρευνα του Reporters United, η Ελληνική Αστυνομία (ΕΛΑΣ) και η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ) διαθέτουν εξοπλισμό της εν λόγω εταιρείας, γεγονός που εγείρει ερωτήματα σχετικά με το νομικό πλαίσιο και την προστασία των ψηφιακών δεδομένων των πολιτών.

Η λειτουργία του λογισμικού UFED

Η ναυαρχίδα της Cellebrite είναι το σύστημα UFED (Universal Forensic Extraction Device). Πρόκειται για μια φορητή συσκευή εξαγωγής δεδομένων, η οποία έχει τη δυνατότητα να παραβιάζει χιλιάδες μοντέλα smartphones, αποκτώντας πρόσβαση στο περιεχόμενό τους, από μηνύματα σε απροσπέλαστες πλατφόρμες επικοινωνίας μέχρι φωτογραφίες και βίντεο. Σε αντίθεση με γνωστά λογισμικά υποκλοπής, όπως το Predator και το Pegasus, το UFED δεν λειτουργεί εξ αποστάσεως. Προϋποθέτει τη φυσική κατοχή της συσκευής. Μέσω αυτού του συστήματος, επιτυγχάνεται το «σπάσιμο» της κρυπτογράφησης ενός κινητού τηλεφώνου, συχνά κόντρα στη βούληση του κατόχου του, καθώς το ψηφιακό «κυνήγι» εγκληματιών της ΕΛ.ΑΣ. θωρακίζεται διαρκώς.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η κατασκευάστρια εταιρεία, Cellebrite, συνδέεται στενά με το στρατιωτικό σύμπλεγμα του Ισραήλ. Τα προϊόντα της πωλούνται παγκοσμίως, τόσο σε φιλελεύθερες δημοκρατίες όσο και σε αυταρχικά καθεστώτα, και έχουν χρησιμοποιηθεί διεθνώς σε περιπτώσεις παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων (όπως κατά Παλαιστινίων και από την υπηρεσία ICE των ΗΠΑ).

Ο εξοπλισμός της ΕΛΑΣ και της ΑΑΔΕ

Σύμφωνα με έγγραφα από τη «Διαύγεια» και στοιχεία από ΦΕΚ, η ΕΛΑΣ κατέχει και συντηρεί δύο συσκευές UFED. Παράλληλα, κατά τα έτη 2021 και 2022, η καπνοβιομηχανία Παπαστράτος (θυγατρική της Philip Morris International) προχώρησε σε δωρεά τεχνολογικών συστημάτων προς την ΑΑΔΕ και το Σώμα Δίωξης Οικονομικού Εγκλήματος (το οποίο πλέον υπάγεται στην ΑΑΔΕ). Η δωρεά περιελάμβανε δύο συσκευές UFED και το σύστημα ανάλυσης δεδομένων Pathfinder της ίδιας εταιρείας. Συνολικά, το κράτος έχει δαπανήσει 120.000 ευρώ για την αγορά και συντήρηση των συσκευών UFED, όπως καταγράφεται στην εβδομαδιαία επισκόπηση Διαύγειας για έργα πληροφορικής και προηγμένες τεχνολογίες.

Ζητήματα διαφάνειας και προστασίας δεδομένων

Παρότι η χρήση του εξοπλισμού μπορεί να θεωρηθεί απαραίτητη για την πάταξη του εγκλήματος, η απουσία δημόσιας ενημέρωσης προκαλεί έντονο προβληματισμό. Σε ερωτήματα του Reporters United, η ΕΛΑΣ και η ΑΑΔΕ αρνήθηκαν να παράσχουν επαρκή ενημέρωση για τη νόμιμη χρήση του λογισμικού, ενώ πρόσφατα ανακοινώθηκαν οι σαρωτικοί έλεγχοι της ΑΑΔΕ με ψηφιακές διασταυρώσεις, αφήνοντας αναπάντητα καίρια ερωτήματα, όπως το πόσο συχνά χρησιμοποιούνται οι συσκευές, από ποιον, σε ποια κινητά και βάσει ποιου νόμου.

Η οργάνωση Homo Digitalis τονίζει ότι οι απαντήσεις των αρχών εγείρουν σοβαρούς προβληματισμούς ως προς τον κίνδυνο ανεξέλεγκτης ή δυσανάλογης πρόσβασης στα δεδομένα των πολιτών. Το ζήτημα καθίσταται ακόμη πιο επιτακτικό λόγω του ευρύτερου κλίματος που έχει διαμορφωθεί από το σκάνδαλο του Predator, καθιστώνας αναγκαία τη διασφάλιση των στοιχειωδών θεσμικών εγγυήσεων.