ΑΑΔΕ: Πλήρης απαλλαγή από τον φόρο κληρονομιάς για τους κοινούς τραπεζικούς λογαριασμούς

Με νέα εγκύκλιο που εξέδωσε η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ), βάσει οδηγιών του Διοικητή Γιώργου Πιτσιλή, αποσαφηνίζεται πλήρως το φορολογικό καθεστώς που διέπει τους κοινούς τραπεζικούς λογαριασμούς σε περίπτωση θανάτου ενός εκ των συνδικαιούχων. Η εγκύκλιος ορίζει ρητά την απαλλαγή από τον φόρο κληρονομιάς για τους επιζώντες συνδικαιούχους, προσφέροντας μια σημαντική νομική διευκόλυνση.

Αυτοδίκαιη περιέλευση στους επιζώντες

Σύμφωνα με τις διευκρινίσεις της ΑΑΔΕ, όταν αποβιώσει ένας συνδικαιούχος κοινού τραπεζικού λογαριασμού ή κοινού χαρτοφυλακίου, η χρηματική κατάθεση περιέρχεται αυτοδικαίως στους λοιπούς επιζώντες συνδικαιούχους. Το κρίσιμο στοιχείο της απόφασης είναι ότι το ποσό αυτό εξαιρείται πλήρως από την κληρονομιά, καθώς δεν θεωρείται μέρος της κληρονομιαίας περιουσίας του θανόντος.

Αυτό σημαίνει πρακτικά ότι η ανάληψη των χρημάτων από τον επιζώντα καταθέτη πραγματοποιείται «εξ ιδίου δικαίου» και στο δικό του όνομα (ιδίω ονόματι), χωρίς να απαιτείται η ιδιότητα του κληρονόμου. Ακόμη και στην περίπτωση που ο επιζών τυγχάνει να είναι ταυτόχρονα και κληρονόμος του εκλιπόντος, η ανάληψη των κεφαλαίων από τον κοινό λογαριασμό δεν συνδέεται με τα κληρονομικά του δικαιώματα. Η ρύθμιση αυτή αφορά καταθέσεις και χαρτοφυλάκια που τηρούνται τόσο σε τράπεζες της Ελλάδας όσο και του εξωτερικού.

Το νομικό πλαίσιο της απαλλαγής

Το σκεπτικό της ΑΑΔΕ εδράζεται στις διατάξεις των άρθρων 2 και 3 του νόμου 5638/1932 «Περί καταθέσεως εις κοινό λογαριασμόν». Ο νόμος προβλέπει ότι μπορεί να τεθεί ειδικός όρος σύμφωνα με τον οποίο, με τον θάνατο οποιουδήποτε εκ των δικαιούχων, ο λογαριασμός περιέρχεται αυτοδίκαια στους επιζώντες μέχρι και τον τελευταίο από αυτούς. Στις περιπτώσεις αυτές, τα χρήματα μεταβιβάζονται ελεύθερα από κάθε φόρο ή τέλος κληρονομιάς.

Η εγκύκλιος καθιστά σαφές ότι η διάθεση αυτής της κατάθεσης, είτε εν ζωή είτε με αιτία τον θάνατο, δεν επιτρέπεται να τροποποιήσει αυτόν τον κανόνα υπέρ τρίτων. Οι κληρονόμοι του θανόντος –είτε πρόκειται για αναγκαίους κληρονόμους είτε για κληρονόμους εξ αδιαθέτου ή εκ διαθήκης– δεν διατηρούν κανένα απολύτως δικαίωμα επί της συγκεκριμένης τραπεζικής κατάθεσης.

Αυτή η προσέγγιση επιβεβαιώνεται και από τη γνωμοδότηση 64/2000 του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους (ΝΣΚ), η οποία έχει γίνει αποδεκτή από τον υπουργό Οικονομικών. Το ΝΣΚ έκρινε ότι η άσκηση του ενοχικού δικαιώματος ανάληψης από τον επιζώντα δεν υπόκειται σε φορολογία κληρονομιών, ακριβώς επειδή ο κοινός λογαριασμός δεν εντάσσεται στην κληρονομιαία περιουσία του θανόντος.

Πότε δεν ισχύει η απαλλαγή

Παρά την ευνοϊκή αυτή ρύθμιση για τους συνδικαιούχους, η ΑΑΔΕ διευκρινίζει μια σημαντική εξαίρεση. Η απαλλαγή από τον φόρο κληρονομιάς εξαντλείται στους επιζώντες συνδικαιούχους και δεν μεταβιβάζεται περαιτέρω. Συγκεκριμένα, όταν αποβιώσει και ο τελευταίος εναπομείνας δικαιούχος του κοινού λογαριασμού, η εν λόγω φορολογική απαλλαγή δεν επεκτείνεται στους δικούς του κληρονόμους.

Τέλος, το καθεστώς της απαλλαγής εναρμονίζεται με την περίπτωση γ’ της παραγράφου 2 του άρθρου 25 του Κώδικα Φορολογίας Κληρονομιών, Δωρεών και Γονικών Παροχών, που αφορά χρηματικές καταθέσεις σε ανοικτούς λογαριασμούς στο όνομα δύο ή περισσοτέρων ατόμων από κοινού (Compte Joint).